Moeten we wel vrienden blijven?

door Jean-Pierre van de Ven

Jean-Pierre van de Ven (2007). Moeten we wel vrienden blijven? Echtelijke verhoudingen na de scheiding. Best Life, nr 2. Amsterdam: WP Sportmedia.

 

Een scheiding veroorzaakt een hoop commotie. Je zit ineens in een emotionele achtbaan: woede, spijt, rouw, euforie en opluchting, schuldgevoel en schaamte wisselen elkaar in hoog tempo af. En dan is er de praktische opgave: een of twee nieuwe huizen zoeken, financiële en administratieve rompslomp, kinderopvang en agenda’s op elkaar afstemmen. - Op elkaar. Want dat is nog de grootste ellende: afspraken maken met degene waar je nu juist vanaf wil/schuine streep: die van jou af wil. Hoe moet je dealen met je krijsende, idiote en afstotelijke, maar ook opwindende en spannende, en dan weer onbetrouwbare, zenuwslopende en tenenkrommend irritante ex?

 

Hugo (43) en Els (39) hebben relatietherapie geprobeerd, maar het mocht weinig baten. Het besluit om uit elkaar te gaan viel al na een paar gesprekken. Hugo vindt dat hij en Els uit elkaar zijn gegroeid. Els heeft hem nooit kunnen of willen volgen in zijn persoonlijke ontwikkeling en dat is voor hem reden geweest de stekker eruit te trekken. Volgens Els komt het juist door Hugo’s jarenlange desinteresse in alles wat met haar en met de kinderen te maken heeft. Zij heeft het schip in haar eentje drijvende gehouden, zonder enige steun of waardering van Hugo. Uiteindelijk heeft zíj besloten dan maar alleen verder te gaan.

Het komt vaker voor: twee totaal verschillende visies op een scheiding. Juist bij mensen die jarenlang een huishouden en een leven hebben gedeeld, is dit vreemd genoeg eerder regel dan uitzondering. De discussie over wat er mis is gegaan en –vooral- wie daar schuldig aan is kan hoog oplopen. Toch is er, zeker in de eerste jaren na de scheiding, de bittere noodzaak om zaken met elkaar te regelen. Zaken als de boedelscheiding, kinderen en alimentatie schreeuwen om aandacht. Niet alleen om sentimentele redenen, maar ook uit noodzaak vragen de Hugo’s en de Elsen van deze wereld zich af: Can we still be friends?

 

Eerste fase

Vrienden blijven, dat valt niet mee. Natuurlijk is er de stress en de chaos van praktische maatregelen die moeten worden genomen: ineens zit je met makelaars, advocaten en nieuwe babysitters om de tafel. Maar de emotionele chaos is nog veel groter. Menigeen heeft in de eerste fase na de scheiding, die een jaar of twee duurt, het gevoel in een absurde wereld te zijn beland: wat gebeurt er in hemelsnaam?

Bijna iedereen voelt zich in die eerste fase behoorlijk labiel. Soms is je ex volkomen depressief en daardoor ondoorgrondelijk en ontoegankelijk. Het kan lijken of dat hele huwelijk en de scheiding voor haar niets te betekenen hebben. Of ze voelt zich juist schuldig over wat er is gebeurd en bestookt je eindeloos met de vraag: doen we hier wel goed aan? Dan weer lijkt een gevoel van euforie haar te overspoelen, een blijdschap om de nieuw hervonden vrijheid, of een in jouw ogen nogal overdreven gevoel van opluchting. Waarschijnlijk gaat je ex zichzelf en haar sociale leven opnieuw uitvinden, om de deuken die de scheiding heeft veroorzaakt in haar zelfbeeld op te lappen. Dit kan er behoorlijk gek uitzien. Ze neemt een andere kapper en draagt idiote kleren, maar erger nog: ze neemt zo’n vreselijk vriendje waarvan iedereen meteen doorheeft dat het om een ‘rebound-boy’ gaat.

En dan is er de boosheid: woede-uitbarstingen, rotstreken, elkaar dood wensen. Wat bijna altijd gebeurt, is het polariseren van standpunten: ik ben het slachtoffer en jij bent de dader. Ineens vindt je ex allerlei bewijzen voor jouw slechtheid. Dit proces is een soort omgekeerde verliefdheid. Voor je het weet ben je verwikkeld in een bitter gevecht om de macht. Vrouwen gebruiken vaak de kinderen als machtsmiddel, mannen gebruiken daarvoor geld. Dure en energievretende rechtszaken, of daarmee dreigen, worden ingezet om de ander te pesten of op de knieën te dwingen. De strijd kan zo hoog oplopen dat mensen elkaar te lijf gaan of een straatverbod moeten aanvragen.

 

Uitgeput

Geen wonder dat wetenschappers, vooral psychologen en sociologen, sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw manieren hebben gezocht om conflicten die met een scheiding gepaard gaan te verminderen. Het idee was: mensen moeten scheiden als vrienden, met het oog op hun welzijn en dat van hun kinderen. Zij moeten zo snel mogelijk leren om op een redelijke, volwassen manier met elkaar om te gaan.

Maar is dat idee wel zo reëel? Modern onderzoek heeft aangetoond dat de eerste, chaotische fase na een echtscheiding korter duurt naarmate er meer en fellere conflicten zijn. Positieve gevoelens voor een ex-echtgenoot hangen samen met meer en langduriger stress. Juist mensen die veilig gehecht zijn, dus die op een volwassen manier een intieme band met een ander kunnen aangaan, blijken na een scheiding veel conflicten te hebben en eerder van de narigheid verlost te zijn. Het klinkt gek, maar conflicten rond een scheiding hebben nut. Het stelt mensen in staat afstand te nemen van elkaar. De vraag die pas gescheiden personen zichzelf zouden moeten stellen is dus niet of zij vrienden kunnen blijven, maar eerder: móeten wij wel vrienden blijven?

 

Tweede fase

In de tweede fase na de scheiding, die vier tot zes jaar duurt, normaliseert en stabiliseert de boel zich. Voor een gedeelte komt dat doordat omstandigheden verbeteren. Er is een goed huis gevonden, een of beide exen hebben een nieuwe partner gevonden, de kinderen hebben zich aangepast. Maar voor een ander deel vindt stabilisatie plaats doordat exen erin slagen zich ook emotioneel minder op elkaar te richten en verder te gaan met hun eigen leven. Hoe minder mensen bezig zijn met het analyseren van elkaar en van de scheiding, hoe beter hun relatie verstandhouding is.

Dit betekent dat het in fase twee goed is om je te richten op jezelf. Het grote Waarom? moet verdwijnen uit je gedachten, en zeker uit de gesprekken met je ex. Laat het verleden gaan, bemoei je met jezelf. Om diezelfde reden is seks met je ex een slecht idee. Dit zorgt er alleen maar voor dat je opnieuw in gesprek raakt over gedane zaken en dat de noodzakelijke verdere verwijdering des te harder aankomt. Het is beter fysiek afstand te nemen van elkaar. Dat geldt ook voor afspraken die met de kinderen of met geld te maken hebben. Spreek af bij de school voor de overdracht, niet in het oude huis. Open een nieuwe rekening, of gebruik in elk geval de gemeenschappelijke rekening niet meer. Berg die oude foto’s maar op in een doos op zolder. En als je iets te regelen hebt, schrijf dan liever een email dan dat je belt.

Verder is het goed om te focussen op je netwerk. Zoek je oude vrienden op, of maak nieuwe. Wetenschappelijk onderzoek toont telkens weer aan dat sociale steun een noodzakelijke voorwaarde is om goed uit een scheiding te komen. Zorg wel dat de mensen die je ziet jóuw vrienden zijn, niet de hare. Het gaat er nu even niet om dat je haar een hak zet door zoveel mogelijk mensen ‘mee te nemen’. Denk even aan jezelf, aan je toekomst en hoe die er moet uitzien.

 

Beter wordt het niet

Hugo en Els merken na anderhalf jaar dat ze in exact dezelfde kringetjes ronddraaien als voor hun scheiding. Els wordt er gek van dat Hugo zich aan geen enkele afspraak houdt, dat hij vaak onbereikbaar is en dat hij doet alsof het hem allemaal niets kan schelen. Steeds moet zij aandringen, schreeuwen om aandacht, de kinderen opvangen bij een crisis. Hugo kan er niet tegen om zich steeds maar weer te moeten aanpassen aan de regels van Els, die niet begrijpt dat hij zijn leven echt anders wil inrichten dan vroeger. Hij krijgt de neiging haar te ontlopen, omdat hij weet dat praten zinloos is. Als hij nu niet voor zichzelf kiest, kan het nooit meer.

Feit: partners regelen het nooit beter ná dan tijdens hun huwelijk. Als jij alle belangrijke zaken regelde, zul je dat nu ook weer moeten doen. Als jij altijd het gevoel had dat alle initiatief je uit handen werd genomen, dan zal dit nu ook weer zo zijn. Feit: ook communicatiepatronen veranderen niet. Degene die altijd al praatte, blijft praten en degene die bij ruzies de neiging had onder te duiken zal dat nu weer doen. Verzwegen jullie altijd dingen totdat met een luide knal de bom barstte? Dit zal nu ook weer gebeuren. Feit: 55 procent van de mannen geeft aan dat ‘Moeite om met elkaar te praten’ reden was voor de scheiding. Dat er wat dat betreft niets verandert, is dus iets om ziedend van te worden.

Er zit niets anders op dan bewust proberen anders met elkaar te communiceren. Of je nu gescheiden bent of niet, je zult de wilskracht moeten opbrengen om: ergernissen niet meteen te uiten, maar je te bezinnen; te spreken in wensen en niet in verwijten of commando’s; zinnen te beginnen met ‘ik zou willen’ en niet met ‘het is zo dat’; en debatteertrucs te vermijden, zoals eindeloos uitweiden over een detail of oude koeien uit de sloot halen. En dan nog iets: ‘wilskracht’ is meer dan een metafoor. Om iets te willen hebben hersenen kracht nodig en die halen zij uit glucose. Het klinkt gek, maar als je je wilt inhouden tijdens een gesprek met je ex is het raadzaam om zoete drankjes te drinken. Neem dus liever een colaatje dan een biertje, hoe erg je ook naar dat laatste verlangt!

 

Slot

Vijf jaar na hun scheiding kunnen Hugo en Els elkaar beter verdragen. Soms komt het tot een gesprek dat verder gaat dan wie is waar tijdens de vakantie. Ze weten dat sommige onderwerpen taboe zijn en dat verder praten na een bepaald punt geen zin heeft. Hugo en Els leven ieder hun eigen leven en vallen elkaar daar niet mee lastig.

Aan een scheiding hebben beide partners schuld. Niet de kwalijke eigenschappen van de een of het nare karakter van de ander doet een huwelijk mislukken. Het is een manier van met elkaar omgaan, waar beiden geen vat op krijgen, waardoor het misgaat. Als je er zo tegenaan kunt kijken, zul je later actiever zijn, optimistischer, en minder geneigd jezelf overal de schuld van te geven. En dat zijn eigenschappen die je hard nodig zult hebben.

 

De namen van Hugo En Els zijn gefingeerd

 

Jean-Pierre van de Ven is psycholoog en relatietherapeut; www.jeanpierrevandeven.nl

 

 

Tips voor een betere relatie met je ex: eerste fase

1.    Wees niet te bang voor conflicten: die helpen je om afstand te nemen.

2.    Zorg alleen dat je geen schade aan je ex, jezelf of je kinderen toebrengt.

 

Tips voor een betere relatie met je ex: tweede fase

3.          Laat het analyseren van je ex en van je huwelijk maar zitten, dat is verspilde moeite.

4.          Heb geen seks met je ex.

5.          Richt je op jezelf en je nieuwe leven.

6.          Leg je erbij neer dat de taakverdeling na je huwelijk niet verbetert.

7.          Spreek elkaar over belangrijke zaken op neutrale grond.

8.          Zeg wat je wilt, niet wat je niet bevalt.

9.          Schrijf een briefje of een email als je wat te zeggen hebt.

10.     Zoek je vrienden op.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Literatuur

 

Berman, W.H. (1988). The role of attachment in the post-divorce experience. Journal of personality and social psychology, 54, 3, 496-503.

Booth, A. & Amato, P. (1991). Divorce and psychological stress. Journal of health & social behaviour, 32, 4, 396-407.

Buunk, B.P., & Mutsaers, W. (1999). The nature of the relationship between remarried individuals and former spouses and its impact on marital satisfaction. Journal of family psychology, 13, 2, 165-174.

Fischer, T., Graaf, P. de & Kalmijn, M. (2005). Friendly and antagonistic contact between former spouses after divorce: patterns and determinants. Journalof family issues, 26, 8, 1131-1163.

Fischer, T., Graaf, P. de & Kalmijn, M. (2005). Contact tussen ex partners na echtscheiding: Can we still be friends? Demos, 21, 5.

Goldsmith, J. (1980). Relationships between former spouses: descriptive findings. Journal of divorce, 4, 2, 1-20.

Huis, M. van, & Harry Visser. Nieuwe relaties. CBS, index, 2, 2001.

Masheter, C. (1997). Healthy and unhealthy friendship and hostility between ex-spouses. Journal of marriage & the family, 59, 2, 463-475.

Newman, H.M.,  and Ellen J. Langer (1981). Post-divorce adaptation and the attribution of responsibility. Sex roles, 7, 3, 1573-2762.

O’Connor, T.G., Cheng, H., Dunn, J., Golding, J., the ALSAPAC study team. (2005). Factors moderating change in depressive symptoms in women following separation: findings from a community study in England. Psychological Medicine, 53, 5, 715-724.

Ven, J.-P. van de (2005). Omgaan met relatieproblemen. (2005). Houten: Bohn Stafleu Van Loghum

Walsh, F. Jacob, L., & Simons, V. (1995). Facilitating healthy divorce processes: therapy and mediation approaches. In: Neil Jacobson and Alan Gurman, eds., Clinical Handbook of couple therapy. New York, London: the Guilford Press.  

www.heinpragt.com